Beste Pim,

Ik weet nog wel dat mijn vader me in bed legde als jongetje en ik hem vroeg “pap, denk jij dat we bang moeten zijn voor Pim Fortuyn?” In die tijd was je enorm in opspraak in het nieuws en op verschillende (praat) programma’s op televisie. Ik kan me nog herinneren dat mijn vader natuurlijk zei dat we niet banghoeven te zijn maar ik weet niet precies meer waarom.

Nul verstand had ik van politiek, maar dat ik (mogelijk) bang moest zijn was blijkbaar dus ook tot mij doorgedrongen. In mijn geheugen gegrift staat ook nog dat je werd doodgeschoten, ik was die dag aan het computeren met mijn beste vriend Johan toen we het hoorde op de televisie die aanstond in de kamer.

Onlangs kwam dat fragment van het debat met Marcel van Dam opnieuw voorbij op een soort internetforum waarmee nu iedereen tegenwoordig communiceert. Wat dat forum betreft heb ik soms het gevoel dat je gelijk hebt gekregen wanneer je een wereld schetst van individuen die samen nergens meer voor staan, hoewel ik wat dat laatste betreft ook niet zeker weet of we dat wel moeten willen. Het fragment staat bij de VARA onder embargo, dat wil zeggen dat het niet openbaar beschikbaar is. Je reinste censuur! Ik keek het nog eens terug en opnieuw viel me op hoe mooi je alles kan formuleren ondanks het feit dat je zichtbaar geëmotioneerd was. Dat van Dam consequent sprak van uw “boekje” en u “boek” volhield.

Multiculturele samenleving

Nu jaren later heb ik het idee dat je erg verkeerd begrepen bent. We weten natuurlijk niet hoe het was afgelopen als je niet.. Maar daar ben ik wél benieuwd naar. In je boek pleit je voor het woord als wapen en noem je geweld altijd verkeerd en laf. Volgens mij geloof jij niet in de multiculturele samenleving terwijl ik het juist zo’n mooi idee vind. Volgens jou moeten we er samen uitkomen en eerst op zoek gaan naar onze eigen cultuur. Dat roept natuurlijk veel vragen op want wie is ‘ons’. In een vriendengroep is het al lastig om te zeggen ‘waarvoor staan wij’, laat staan voor een heel land. En maakt het een vriendengroep juist niet leuk als die bestaat uit allerlei culturele achtergronden? Als je daar maar met respect mee omgaat en er af en toe met z’n allen om kunt lachen. Misschien is dat het wat we op landelijke schaal moeten proberen? Volgens mij doen we dat met bijvoorbeeld een televisieprogramma dat nu populair is: ‘Ik hou van Holland’ (de titel moet je aanspreken!) hoewel ik het eerlijk gezegd niet genoeg kijk om daar iets zinnigs over te zeggen.

Wat me wel aanspreekt is jouw oproep tot een gesprek, of liever een stevig debat, met allerlei vertegenwoordigers van culturen en groepen in de samenleving. Waarbij we uitspreken wat we belangrijk vinden, waar we voor staan en wat dat dan betekent. Politici zouden het voorbeeld moeten geven maar die durven nooit normen en waarden te formuleren. Het resultaat is volgens jou een “culturele veenbrand”. Maar ik denk dan weer dat dat komt omdat het zo lastig is om voor zoveel mensen te spreken.

Militaire rol

Volgens jou is de militaire aanwezigheid van wereldmachten aanleiding voor figuren als Bin Laden motief geweest om ons te terroriseren. Ik vond het wel mooi geformuleerd van je: onze militaire aanwezigheid mag dus wel een “onsje minder”. Je bent een veelkleurige intelligente man en wetenschapper en het lijkt er op dat je gelijk hebt gekregen dat deze fundamentalistische Islamitische groepen alleen maar meer voedingsbodem zullen krijgen. Op het moment van schrijven hebben kijken we terug op vreselijk laffe aanslagen van IS. Ik vraag me af hoe jij de rol van militair geweld precies voor je ziet?

Beste Pim, ik vind het nog altijd vreselijk dat je bent doodgeschoten. We hebben met jou en flamboyante man en een veelkleurig denker verloren die er voor pleitte om de discussie aan te gaan en geen geweld te gebruiken. Je deed dat (wie wel) niet altijd even handig; zo denk ik aan die keer dat je zei “let op mijn woorden, ik word minister-president”. Het is nu allemaal voltooid verleden tijd en het is gelopen hoe het is gelopen. We leven in een spannende tijd, en misschien kunnen we jou en je werk nu waarderen voor wat het is. En in de wereldwijde problematiek rondom terreur en vluchtelingen jouw werk nog eens naslaan. Het was voor mij reden om jouw boek eens te lezen op mijn digitale boek, ja de technologie is snel vooruit gegaan. Lieve Pim, rust zacht.